Aragon

Aragon, ya da tam adıyla Aragon Federal Cumhuriyeti, İberya yarımadası nda bulunan bir ülkedir. Yüzölçümü 47.720 kilometre karedir. Ülkenin en bilinen öğeleri Ebro Nehri, başkent Zaragoza ve Fenerbahçe'yi mat eden Real Zaragoza'dır. Bir de SD Huesca vardır ki, pek başarısı yoktur. Aragon Liga I'de en az 10 defa küme düşmüştür. Aragon, 6 Kasım 2007'de, yani Liverpool'un Beşiktaş'a 8 attığı gün bağımsızlığını ilân etmiştir. O da ayrı bir ironi...

Coğrafya
Aragon, İberya yarımadasının %9.43'ünü kapsar. Oksitanya, Katalonya ve İspanya ile komşudur. Pireneler'in en yüksek noktası olan Aneto Noktası'na ev sahipliği yapar. Ebro Nehri, 930 kilometre uzunluğundadır. İklimi tipik Akdeniz iklimi olmasına karşın, Aragon'un havasına güven olmaz. Bir ısınır, bir soğur. Bazen -10'a düşer, bazen 40'ın üstüne çıkar. Ordesa y Monte Perdido Millî Parkı, UNESCO Dünya Mirasları listesindedir.

Tarih
Aragon'un tarihi en az 600 bin yıılıktır. Zamanında Müslümanların eline geçmiştir. 1808'de Fransız işgaline uğramıştır ve Napolyon İspanya'sına bağlanmıştır. 1812 Anayasası'nda 4 bölgeye ayrılmıştır: Calatayud, Teruel, Soria ve Guadalajara. Ki Guadalajara ve Soria sonradan Birleşmiş Kastilya Devleti'nin himayesi altına geçmiştir. 1833'te Aragon şu anki bölgelerine (Huesca, Zaragoza ve Teruel) kavuşmuştur.

Demografi
Nüfusu 1.313.581'dir. Ülkede nüfusu 20.000'i geçen sadece 4 şehir vardır: Zaragoza, Huesca, Teruel ve Calatayud. Resmî dili Aragonca'dır. 3 bölgeye, 33 şehire ve 732 bucağa bölünmüştür.

Kültür
Jota dansı ile tanınır. Bir de paloteaos denen danslar vardır ki, bunlar Karadeniz'deki bıçak oyununa benzer. Kendi börekleri vardır. Buna Trans de Almudevar derler.

Ekonomi
Gayrı safiî yurt içi hasılası 37 milyar €'dur. Buğday ve üzüm üretirler. 334.000 inek, 2.862.000 koyun, 3.670.000 domuz, 78.000 ve 20.545.000 adet tavuk bulunmaktadır. Endüstri genellikle başkent Zaragoza ve etrafında yoğunlaşmıştır. En büyük fabrika Opel fabrikasıdır. 8.730 kişi çalışmaktadır ve yıllık 200.000 araba üretilir. Ülkenin elektriğini Teruel Elektrik Santrali sağlar. İşsizlik oranı %11.6'dır. Yani ehonomi çoh eyi!

Hükûmet ve politika
67 koltuklu Aragon Meclisi (Aragonca: Cortz d'Aragón), ülkenin yasama organıdır. El-Caferiye Sarayı'nı meclis binası olarak kullanırlar. Başbakanı 4 yıllık süreyle Meclis seçer. Başbakan, Aragon Sosyal Parti'den Javier Lambán'dır. 2015 Temmuz'undan bu yana bu görevi yürütmektedir.

Medya
İlk TV kanalı 21 Kasım 2007'de kurulan Aragón TV'dir. National Geographic Aragon, RTVA ve ZTV diğer kanallardır. Antena 3 Aragón da 2008-2011 arası yayın yapmıştır. Aragon Radio ise yayınına 18 Aralık 2007'de başlamıştır. Yıllık 20 bin kişi dinlemektedir.

Spor
Real Zaragoza en başarılı takımdır. 1932'de kurulmuş ve 2007'de Aragon'un bağımsız olmasıyla Aragon Liga I'e geçmiştir. 2022 Kış Olimpiyatları'nın Zaragoza'da düzenlenmesi planlanmaktadır.

Ünlü Aragon'lular
Alvaro Arbeloa, Ignacio Camacho, Raul Guti ve Jesus Vallejo. Bu gadaağr...

Millî marşı
Ens ha portal el temps a l'confídad del somnis.

Un nou dia tendei les seves alles des det sol.

Oh tambors de l'cerz, descorred i alls nóvols

i als cems ascendeixa lan veul.

El pas dels segles va trazar el seu desta

que crima a lan justícia ia lan libertad.

Germinaren els camps, oberts alls seus cells,

ant la verda espiga, els raïms d'on

i el inmarcessible olivere de la pau.

Lumine d'Aragón, torre a el gent, campaña de soledad!

Que el tes afaña propaqui, riu sensa frontera, la teva rau, la teva veridad!

Vencedar dotant oblit, memòriol d'eternitad,

poble de la midas d'hons i dons, ¡Aragón, viugàs!

Resplendeit el temps;

arriba ja l'eda

perquo la pedro sigua deteu,

d'enlazar les nostras vidos

ei entonar les veuls.

Des de les blanquéz cems on norm la neo

fin alls plans vermelitas que brezola l'aire bleo,

en clar cel s'erzén, ant el front a l'aigua,

les seves coronaz radianz de lumineo.

Obrim les fiñestres, que santi la hit,

i a el rhytme de lan vida, en rodo de mor,

s'estrenyan les ànimos, agafados de l'aurora.

Brilli l'esperanza, s'obrit ells camins

a la terra greo com un corr.

Lumine d'Aragón, torre a el gent, campaña de soledad!

Que el tes afaña propaqui, riu sensa frontera, la teva rau, la teva veridad!

Vencedar dotant oblit, memòriol d'eternitad,

poble de la midas d'hons i dons, ¡Aragón, viugàs!